Mentorschap in een vicieuze cirkel: hoe bescherm je iemand tegen zichzelf?

In de zorg komen we soms cliënten tegen die niet in staat zijn om de gevolgen van hun eigen keuzes te overzien. Wanneer er sprake is van een verstandelijke beperking, gebrek aan ziekte-inzicht en middelengebruik, kan iemand terechtkomen in een vicieuze cirkel waaruit ontsnappen bijzonder moeilijk is. Als mentor sta je dan voor een ingewikkelde vraag: hoe bescherm je iemand tegen zichzelf, zonder zijn autonomie volledig af te nemen?

Bij sommige cliënten zie je een patroon dat zich telkens opnieuw herhaalt. Er wordt hard gewerkt aan stabiliteit en structuur. Wanneer het beter lijkt te gaan, ontstaan er weer mogelijkheden voor meer vrijheid, maar juist die vrijheid kan leiden tot terugval.

De cliënt krijgt meer bewegingsruimte, komt opnieuw in aanraking met drugs en raakt opnieuw ontregeld. Vervolgens moeten vrijheden weer worden ingetrokken om de veiligheid en stabiliteit te herstellen. Soms betekent dit een terugkeer naar een gesloten setting of een strengere vorm van begeleiding.

Na verloop van tijd stabiliseert de situatie weer en ontstaat er opnieuw ruimte voor vrijheid. En zo begint de cyclus opnieuw.

Voor sommige cliënten kan deze cirkel zich maanden of zelfs jaren blijven herhalen.

Mentorschap draait in de kern om het behartigen van de belangen van een cliënt. Daarbij staat normaal gesproken het recht op eigen regie en autonomie centraal. Mensen hebben het recht om hun eigen keuzes te maken, ook als die keuzes niet altijd verstandig zijn, maar wat als iemand niet in staat is om de gevolgen van die keuzes te begrijpen?

Wanneer er sprake is van een verstandelijke beperking en gebrek aan ziekte-inzicht, kan iemand simpelweg niet overzien wat de impact van drugsgebruik of risicovol gedrag op zijn leven is. Op dat moment verschuift de rol van de mentor. De vraag wordt niet langer alleen: wat wil de cliënt? maar ook: wat is nodig om de cliënt te beschermen?

Bescherming kan soms betekenen dat vrijheden worden beperkt. Dat is geen eenvoudige keuze. Vrijheid afnemen voelt al snel als betutteling of controle. Toch kan het in bepaalde situaties juist een vorm van zorg zijn. Wanneer iemand steeds opnieuw in situaties terechtkomt die schadelijk zijn voor zijn gezondheid, veiligheid en toekomst, kan het noodzakelijk zijn om grenzen te stellen. Dit om stabiliteit en veiligheid te creëren.

Werken met cliënten die in een dergelijke vicieuze cirkel zitten vraagt veel geduld. Terugval hoort vaak bij het proces. Voor mentoren en zorgprofessionals kan dat frustrerend zijn. Er wordt hard gewerkt aan vooruitgang, maar soms lijkt het alsof elke stap vooruit gevolgd wordt door twee stappen terug.

Toch betekent terugval niet dat inspanningen zinloos zijn. Stabiliteit wordt vaak opgebouwd in kleine stukjes. Elke periode van rust, structuur en veiligheid draagt bij aan een beter fundament.

Een mentor staat er gelukkig niet alleen voor. Goede samenwerking met begeleiders, behandelaren en andere betrokken professionals is cruciaal.

Door gezamenlijk te kijken naar wat werkt en wat niet, kan er gezocht worden naar een aanpak die zo goed mogelijk aansluit bij de mogelijkheden van de cliënt

Het belangrijkste is dat iedereen vanuit hetzelfde doel werkt: het welzijn en de veiligheid van de cliënt.

Mentorschap in dit soort situaties vraagt voortdurend om het zoeken naar balans. Balans tussen vrijheid en bescherming. Tussen vertrouwen geven en grenzen stellen. Tussen hoop op ontwikkeling en acceptatie van beperkingen.

Er bestaat zelden een perfecte oplossing.

Maar misschien ligt de kern van goed mentorschap juist daar: blijven zoeken naar wat op dat moment het meest helpend is voor de cliënt, ook wanneer dat betekent dat moeilijke keuzes gemaakt moeten worden.

Soms is beschermen tegen jezelf uiteindelijk de meest zorgzame vorm van vrijheid.